Alles over Almere Buiten

Maria van Daalen

november 2013
Hein Walter in gesprek met Maria van Daalen - dichter, uitgegeven door Uitgeverij Querido
Op verzoek van Maria mengt halverwege Arie Boomsma zich even in het gesprek.

 
 
Je bent dichter. Bekend in de Literatuurwereld.
Kun je iets vertellen over je beroepspraktijk? 
 
Okay. Ik ben in 2014 vijfentwintig jaar gepubliceerd professioneel dichter - mijn eerste dichtbundel kwam uit bij Querido in Amsterdam in 1989. Ik ben intussen ruim gepokt-en-gemazeld in de hele literaire industrie, posities als bestuurder in diverse vakbondfuncties inbegrepen. Ik antwoord dus met kennis van zaken. Ik licht het niet altijd uitgebreid toe omdat dat vele pagina's tekst zou vergen.

Een professionele dichter is vrijwel altijd een zzp-er. Het werk ziet eruit zoals dat van een optredend musicus - het heeft minder raakvlakken met dat van een romanschrijver dan met dat van een muzikant met 'gigs' of 'schnabbels', zoals het vroeger heette. Je verdient: met werkbeurzen, met optredens, met opdrachten, met lesgeven.
Werkbeurzen zijn projectsubsidies: je krijgt geld om een boek te schrijven. Je kunt een aanvraag indienen bij het Nederlands Letterenfonds. Je kunt niet vragen om een bepaald bedrag, dat wordt door het fonds vastgesteld. De aanvraag heeft alleen kans van slagen als je wordt uitgegeven door een literaire uitgever en als je al een boek heb gepubliceerd (er zijn aanmoedigingsbeurzen voor een eerste boek, maar dat is niet echt veel geld).

Dat betekent dat je al door de 'sluis' van acceptatie door een literaire uitgever bent gegaan. De literaire uitgevers, da's een select klupje binnen de grote uitgeverswereld. Ze zijn streng. Ze geven niet iedereen zomaar uit. Logisch, want ze verdienen niks aan je. Het uitgeven van dichtbundels kost alleen maar geld.
Waarom doen ze het dan? Omdat ze hopen dat je nog een paar goedlopende romans gaat schrijven. Of omdat ze hopen dat je veel publiek trekt als je voorleest en dat hun naam zo nog een beetje publiciteit krijgt. Of omdat je als dichter toch een soort vlag op hun lading bent: Dit Geven Wij Uit. Want de literaire uitgevers in Nederland hebben elk een eigen fonds van auteurs en elk fonds heeft een eigen signatuur. Ik pas prima binnen het fonds van mijn uitgever Querido, want ik ben een sterk vormbewust dichter.

Nederland heeft qua literaire uitgevers een uitzonderlijke positie wereldwijd. Not kidding. Als een literaire uitgever jou eenmaal heeft geaccepteerd als auteur, is er een soort gentleman's agreement dat je elk volgend boek van jouw hand eerst aan je 'eigen' uitgever zult aanbieden. (Dit is NERGENS ANDERS TER WERELD zo. Overal elders moet je shoppen voor elk boek.) Wil je 'eigen' uitgever het niet uitgeven: pas dan ga je ergens anders heen. Dat betekent dus ook dat een uitgever een levenslange binding met jou aangaat vanaf het eerste boek dat van jou gepubliceerd wordt. In de wandeling wordt weleens spottend gesproken van een 'huwelijk'. Zoals je begrijpt, is het daarom voorpaginanieuws (in Nederland!) als een auteur wisselt van uitgeverij. Bijv. toen AFTh van Querido naar De Bezige Bij overging...
Daarnaast verdien je met optredens: voorlezen op festivals. Er zijn sinds de 'Sixties' enorm veel poëziefestivals, nationaal en internationaal. Ik ben vrijwel overal geweest: Poetry International in Rotterdam is wereldwijd heel beroemd en absoluut aanbevolen als je de beste poëzie ter wereld live wilt horen (altijd in juni) en ik ben geweest op festivals op Bali, in Australië, Noord-America, Canada, en verder wb Europa, in Sarajevo, in Ierland... Zie mijn website.
Dan zijn er opdrachten. Het gedicht op mijn eigen woning was een opdracht. Zie mijn antwoord op de volgende vraag.
Tenslotte kun je lesgeven. Veel musici doen dat. Daar hoef je niet op neer te kijken! Ik herinner me dat ik in 1999 een concert bijwoonde van het beroemde Jazz Lincoln Centre Orchestra met hun dirigent, de componist en trompettist Wynton Marsalis en in de pauze zat er een tienjarig Amsterdams jongetje op hem te wachten in Wyntons kamer in het Concertgebouw in Amsterdam, met een trompetje, omdat Wynton hem nog even lesgaf in de pauze.

Het is héél erg belangrijk dat je jouw eigen kennis doorgeeft aan een volgende generatie... En zo zie ik het ook - mede doordat de beroemde Nederlands-Surinaamse dichter Hans Faverey mij als zijn leerling aannam in de jaren tachtig en vrijwel zonder dat ik daar nog iets in te zeggen had (HAHAHA) en mij doorgaf wat ik moest lezen: door mij bij hem thuis uit te nodigen, wat voor zijn doen een ab-so-lu-te zeldzaamheid was (zelfs interviewers kwamen nooit over huis) en mij voor te lezen uit zijn nieuwste gedichten, mij boeken in hand te drukken die ik moest lezen en mij dan ook nog te 'overhoren'. Hij was echt geweldig en ik heb heel veel van hem geleerd. Mede om die reden acht ik het een morele plicht om jonge auteurs op mijn beurt verder te helpen - en er zijn dan ook al een groot aantal jonge auteurs die zondermeer uitdragen dat ik hen heb geholpen om hun eigen stijl te vinden.

 

Je hebt een bijzonder huis. We zien aan de buitenkant dat daar een dichter woont!
Kun je daar iets over vertellen.

Er staat een gedicht van mij op. Het gedicht was een opdracht van de woningcorporatie "De Alliantie" die eigenaar is van het pand. Het pand telt drie woonlagen, ik woon in het benedenappartement. 
Dit is het gedicht:

THUIS
mijn Sepiastraat is okergeel // de hoge lucht ziet blauw
zonlicht opent raam en schaduw // zingt ik ben van jou

de hoek is rond het hart is rood // een lied dat hier begon
waar ligt het smeltpunt van geluk // en waar de horizon

 
 

 
 
 
 
Je gaat in januari, samen met Hein Walter, een Almeerse Literatuurschool beginnen.
ST-L (School voor Taal en Literatuur, uitgesproken als Stel)
Kun je vertellen wat jullie gaan doen?
Wat je verwachtingen zijn?
 
We willen graag onze passie voor taal en literatuur delen. Allen welkom!!
Om te beginnen (maar we kunnen en willen uitbreiden) gaan we drie avonden lesgeven. Hein geeft Creatief Schrijven - gedichten - op maandagavond.
Ik geef literatuur en ik begin met de middeleeuwen. Met plaatjes! Op dinsdagavond. De middeleeuwen zijn de basis voor onze hele verdere cultuur. Wat zich in die tijd ontwikkelt als 'hoofse liefde', bevat al de blauwdruk van hoe anno 2013 mannen en vrouwen met elkaar omgaan.
Dan geef ik nog een Leesles: want schrijvers zijn ook de beste lezers. Als je een goede lezer wordt, kun je vaak ook een goede schrijver worden. Dus wie begint bij Hein, kan bij mij verder en omgekeerd. Ik geef dan op donderdagavond Leesles Moderne Poëzie. Gedichten van Kouwenaar, van Faverey, van Remco Campert, Anne Vegter, die nu de Dichter des Vaderlands is - denk niet dat hun werk gemakkelijk is omdat het makkelijk lijkt. 

Ik bespreek ook gedichten van hele jonge dichters, zoals Thomas Möhlmann (http://uitgeverijprometheus.nl/index.php?option=com_pac&view=auteur_detail&id=56219 en www.boekblad.nl/thomas-mohlmann-de-treinreis.220138.lynkx) en Ellen Deckwitz (http://nl.wikipedia.org/wiki/Ellen_Deckwitz).
Voor de echte liefhebbers is het dan ook nog mogelijk om met een dichter in gesprek te gaan: het ligt in de bedoeling om aan het eind van de hele cursus, vlak voor de zomervakantie, een belangrijke dichter uit te nodigen - speciale prijs voor onze cursisten!
NB: Anne Vegter, de Dichter des Vaderlands, is al meer dan twintig jaar een hele goede vriendin, die komt altijd als ik haar dat vraag... 
 
 
Wat betekent literatuur voor jou?
Hoe oud was je toen je begon?

Ik weet niet zeker meer hoe oud ik was toen ik begon... Ik denk vijf... Mijn moeder zei dat ik toen al kon lezen en schrijven. Toen ik twaalf-en-een-half was, in de winter van 1962, heb ik alles wat ik sinds mijn vijfde geschreven had, opnieuw geordend en veel weggegooid wat ik misschien nu wel bewaard zou hebben.
Schrijven is voor mij leven. Ademhalen. En literatuur - dus wat er is gepubliciteerd of toegankelijk is aan literaire teksten en boeken - is voedsel. Voor de geest....  
 
 
Hoe herken je mensen die schrijver kunnen worden?
Welke kwaliteiten moet je hebben, welke talenten?
 
Ah. Hoe herken je die mensen. Passie. Overgave aan wat je werkelijk wilt doen. Dat geldt voor ALLE kunsten. Je verdient er weinig in, dus passie en overgave is de enige leidraad... Je bent als kunstenaar niet die beroemde, of toekomstig beroemde, BN-er. Nee hoor. Je bent een instrument van de Muze. Zij gebruikt jou en zij eet jou op. Helemaal. En dat wil jij graag. Dat er tussendoor weleens enige bekendheid of zelfs beroemdheid bijkomt, is echt bijzaak. De essentie is, dat jij jezelf weggeeft, voor niks. Met lichaam en geest en ziel en al het andere. Aan de Muze. Het lijkt reuze romantisch, maar het is meestal een ramp. En toch kun je niet anders...

Arie Boomsma zegt over Maria van Daalen: Ik voeg me bij Maria, ze zegt het zoals het is. Dat doet ze vaker. In dit geval zou ik er hoogstens het woord 'oorspronkelijkheid' aan toevoegen. Dat is in deze tijd, waarin iedereen een podium kan vinden, nog belangrijker geworden dan vroeger. Waarin onderscheidt het talent zich van al die andere talenten? Daar kun je veelbelovende types aan herkennen, een eigen stem, liefst een beetje tegendraads. En in het geval van jonge schrijvers.... vraag ze welke boeken ze graag lezen. Opmerkelijk vaak hoor je ze dan roepen dat ze niet lezen, omdat ze die unieke stem niet willen beinvloeden met het werk van anderen. Die categorie moet je niet hebben. De unieke stem vind je juist door je bewust te zijn van wat er zoal door anderen geschreven is. 

Is Almere een goede plek om schrijver te zijn?
 
Dat weet ik nog steeds niet. Ik hoop dat de verbindingen (openbaar vervoer) met Amsterdam beter worden. Maar in Almere zelf mag nog veel meer gebeuren. En als het dus niet opschiet: dan gaan wij het zelf organiseren!!
Ik heb zo verschrikkelijk veel contacten in binnen- en buitenland, daar moet Almere toch van kunnen profiteren? 
 
 
Ben je betrokken bij de ontwikkelingen van Almere, bij Almere Buiten?
Volg je de veranderingen?
 

Ja, ik volg ze, maar ik zou wel willen dat de kunst een hogere prioriteit had in de gemeentelijke poitiek. Evengoed: Doe Het Zelf! Dat vind ik en dat DOE ik (doen we) nu dus ook...! 

 
www.mariavandaalen.nl
www.mariavandaalen.com
Een link naar de bijdrage van Maria van Daalen aan De Week van de Verbeelding, een digitaal project van de Kunstenaars Vereniging Flevoland,
haar essay over de dag van de Geest: www.flevokunst.nl/blogartikel/1053